Mekanik Tesisat

Hava Damperi Nedir

Hava damperi, akış yolları üzerinde (kanal kesitinde) yerleştirilen damperler sisteme giren ve çıkan hava akışlarını düzenleyerek (akış kesitlerini kısmen açıp kapayarak) yüksek kontrol ve konfor sağlar. Aşağıdaki şekilde sınıflandırılırlar.

  1. Dış hava giriş-çıkış ve karışım damperleri
  2. Yüzey ve bay-pas damperleri
  3. Yangın ve duman damperleri

1-Dış Hava Giriş-Çıkış ve Karışım Damperleri

Dış hava girişleri üzerinde oluşan direnç, konstrüksiyona bağlı olarak değişir. Bunun için tercihen küçük direnç kayıplı ve yağmur suyunun içeri taşınmasına izin vermeyen,sızdırmazlığı iyi olan damperler seçilmelidir.Minimum dış hava giriş ve çıkışı için ayrı damper bölümü kullanılması iyi olur. Maksimum dış hava miktarı ve ara miktarların ayarı için ise tüm dış hava damper alanı kullanılmaladır.

Egzoz çıkışları dış hava girişlerine benzer olarak düzenlenmelidir. Yüksek rüzgâr basıncı ile geri akışı engellemek için mutlaka geri-akış damperleri konulmalıdır. Egzoz çıkışları, dışarı atılan kirli havanın, temiz dış hava girişine kaçmasını engelleyecek şekilde yapılmalıdır. İç-dış hava karışımı kullanılan sistemlerde, egzoz damperlerinin, maksimum dış hava damperleri ile aynı hava hızında seçilmesi kontrolü kolaylaştırarak verimi artırır.

Hava damperi
Hacim damperleri

2-Yüzey ve By-Pass Damperleri

Sistem içerisinden geçen hava miktarını kontrol etme esasına göre çalışır. Sistemdeki çıkan hava ile yüzey damperleri kısılırken by-pass damperleri açılarak gerekli ayarlama yapılmalıdır. Örneğin; eşanjörlerdeki buzun defrostu (eritilmesi) gibi

3- Yangın ve Duman Damperleri

Yangın Damperleri

Bu damperler hava dağıtım sistemine normalde açık olacak biçimde tesis edilirler. Belirli bir ısınma hissettiklerinde hava akımını ve alev yayılmasını önlemek üzere otomatik olarak kapanırlar. Otomatik kapanma genellikle eriyebilir bir bağlantı yardımı ile olur. Bu bağlantı damperi yay kuvvetine karşı kurulu olarak tutmaktadır. Sıcaklık etkisi ile eriyince yay boşanır ve damper kapanır.

Klima ve havalandırma sistemlerinde, komşu duvar geçitlerinde kolon ayrımlarında ve yangın riski taşıyan santral giriş ve çıkışlarında, yağlı egzoz dumanının olduğu kanallarda; yangın ve dumanın yayılmasını engellemek için kullanılır. Bina içinde herhangi bir mahalde çıkan yangının komşu mahallere sıçramasını ve mevcut havalandırma sisteminde hava sirkülasyonunu kapatarak yangının körüklenmesini önler. Yangına karşı dayanıklı malzemeden üretilir. İsteğe göre uyarı anahtar ilavesiyle havalandırma fanlarının durdurulması yapılabilir.

Yangın damperi

Duman Damperleri

Duman damperleri duman geçişini önlemek üzere yapılmışlardır. Genel olarak Şekil 6.23’de görüldüğü gibi klape tipi veya çok kanatlı tip biçiminde yapılırlar. Çalışmaları genellikle otomatik kumanda ile olur. Bu nedenle motorludurlar. Motorlu duman damperlerinin kumandası;

  • Duman dedektörleri ile
  • Kumanda merkezinden elle
  • Verilen bina otomasyon programına göre kumanda merkezinden bilgisayarla kontrol edilir.
DUMAN DAMPERİ

Günümüzde, yapı tekniği ve malzemeleri değiştiği gibi yangından koruma yöntemleri de değişmektedir. Duman kontrol yöntemleri hızla gelişmekte ve yayılmaktadır. Bu sistemlerde kullanılmak üzere ise duman damperleri tasarlanmıştır.

Yangın damperleri ile ilgili geçerli Amerikan Standardı UL 555’dir. Bu standart kapsamındaki yangın damperleri tasarımında yangın ihbarı ile birlikte klima ve havalandırma sisteminin kapatıldığı ve daha sonra kanallarda hava akımı yokken yangın damperlerinin devreye girdiği esas alınır. UL 555 S ise duman damperlerini esas alır ve bir sızdırmazlık sınıfı belirler. Daha sonraki gelişmeler hem duman ve hem de yangın damperi olarak kullanılabilecek kombine damperleri ortaya çıkarmıştır.

Yangın ve Duman Damperleri Tipleri

Günümüz damperleri HVAC sistemi çalışırken görev yapmak durumundadır. Günümüzde kullanılan dört tip yangın ve duman damperi bulunmaktadır.

  • Yangın damperi
  • Tavan yangın damperi
  • Duman damperi
  • Kombine yangın duman damperi

Ayrıca yangın damperlerini dinamik ve statik olarak da ayırmak gerekmektedir. Dinamik damperler hava akımı varken kapanabilme özelliğine sahiptir. Yangın damperlerinin tesisi, geçiş açıklıkları, damper tipleri, detayları, semboller ve uygulamaları ile ilgili olarak SMACNA “Fire, Smoke and Radiation Damper Installation Guide for HVAC Systems” isimli yayınına bakabilirsiniz.

UL 555 S standardına göre duman damperleri: 0, I. II, III ve IV olmak üzere beş sızdırmazlık sınıfına ayrılmıştır. Tablo 6.24’de bu sınıflardaki sızma miktarları verilmiştir. Buna göre 0 sınıfı damperler ancak nükleer tesisler gibi mutlak sızdırmazlık istenen yerlerde kullanılır. Bina HVAC tesisatında genellikle II ve III sınıfı damperler vardır.

Örneğin besleme ve egzoz kanallarındaki damperler bu sınıftadır. Sadece besleme ile egzoz santralı arasındaki dönüş havası (resirkülasyon) bağlantısında I. sınıf dampere gereksinim vardır. Duman damperleri hava akışına karşı çalışmak durumundadır. Dolayısı ile testleri buna göre dinamik olarak yapılmalıdır.

Hava Damperi Nasıl Çalışır?

Hava damperi hakkında daha detaylı bilgi için bize ulaşın.

Mekanik tesisat hakkında diğer yazılarımıza linkten ulaşabilirsiniz.

KAYNAKLAR

KLİMA TESİSATI, Türkiye Makine Mühendisleri Odası Yayınları

ROTHENBERGER, hauptkatalog. www.rothenberger.com, 2003/2004 (12:24- 27.05.2015)

Türkiye Tesisat Mühendisleri Derneği yayınları, Konfor Modülü Uygulama Kılavuzu, Türkiye Tesisat Mühendisleri Derneği yayınları, Ses ve Titreşim Kontrolü Kılavuzu, Türkiye Tesisat Mühendisleri Derneği yayınları, Isıtma, Havalandırma ve İklimlendirme Uygulamaları.

Türkiye Tesisat Mühendisleri Derneği yayınları, Tesisat Mühendisliği Uygulama Kitabı.

BULGURCU, Hüseyin, İklimlendirme ve Soğutma Sistemlerinde Otomatik Kontrol, 2005.

BİLGE Mustafa, Klima Santralleri El Kitabı, ISKAV Yayınları, 1998.

SAYAR Engin Deniz, Soğutma İklimlendirme Meslek Bilgisi 1-2, MEB yayınları, 2004.

BİLGİLİ Mehmet, Erdoğan ŞİMSEK, Yusuf YAŞAR, Abdülkadir POLAT, Havalandırma Sistemleri Kitabı

Join The Discussion

%d blogcu bunu beğendi: