Mekanik Tesisat

Fan Nedir

Fan ve Fan Çeşitleri

Fan Nedir, Fan, bir basınç farkı oluşturarak havanın akışını sağlayan cihazdır. Fanın hareketli elemanı olan çarkı, hava üzerinde iş yapar ve ona statik ve kinetik enerji kazandırır. Fanlar genel olarak, havanın çark üzerinden akış doğrultusuna bağlı olarak, aksiyal (eksenel) ve radyal tip olarak sınıflandırılır.

1. Aksiyal (eksenel) Tip Fanlar

Aksiyal tip fanlarda basınç farkı oluşturularak meydana gelen havanın hareketi eksenel yöndedir. Aşağıdaki şekilde çeşitli aksiyal tip fanlar gösterilmiştir. Aksiyal tip fanlar pervane kanatlı tip, silindir kanat tip ve kılavuzlu silindir tip olmak üzere üç kısma ayrılır.

Aksiyal tip fanlar
Aksiyal tip fanlar
Aksiyal tip fanlar
Aksiyal tip fanlar
  • Pervane kanatlı tip: Alçak, orta ve yüksek basınçlı genel ısıtma, havalandırma ve klima uygulamalarında kullanılırlar.
  • Silindir kanat tip: Alçak ve orta basınçlı sistemlerde ve kurutma ve boyama kabinlerinin egzozlarında kullanılırlar.
  • Kılavuzlu silindir tip: Alçak statik basınçlı, büyük hava debileri için kullanılırlar.
Aksiyal tip fan çeşitleri

2. Radyal Tip Fanlar

Radyal tip fanlarda basınç farkı oluşturularak meydana gelen havanın hareketi eksenel yönde olmayıp santrifuj (merkezkaç) kuvveti doğrultusundadır. Aşağıdaki şekilde çeşitli radyal tip fanlar gösterilmiştir. Radyal tip fanlar radyal (eğimsiz) tip, öne eğimli kanatlı tip, geriye eğimli kanat tip ve aerodinamik kanatlı tip olmak üzere dört kısma ayrılır.

Fan ve fan çeşitleri
Radyal Tip Fanlar
  • Radyal (eğimsiz) tip: Endüstriyel tesislerde malzeme nakli için veya yüksek basınçlı kilma tesislerinde kullanılırlar.
  • Öne eğimli kanatlı tip: Alçak basınçlı havalandırma sistemlerinde, paket klima cihazları, ev tipi sıcak hava aparayleri ve fanlı serpantinlerde kullanılırlar.
  • Geriye eğimli kanat tip: Genel havalandırma sistemlerinde kullanılırlar.
  • Aerodinamik kanatlı tip: Genel havalandıra sistemlerinde, özellikle büyük hava debilerinde kullanılırlar.
Fan ve fan çeşitleri nedir

Fan Nedir – Fan Kanunları

Dinamik olarak benzer olan fanlar için, karakteristik değişkenler arasındaki ilişkileri veren denklemler, fan kanunları olarak adlandırılırlar.

1. Kanun: Benzer fanların debi oranları, devir oranlarına eşittir.

Fan ve fan çeşitleri nedir

2. Kanun: Benzer fanların basınç oranları, devir oranlarının karesine eşittir.

Fan ve fan çeşitleri nedir

3. Kanun: Benzer fanların güç oranları, devir oranlarının küpü ile doğru orantılıdır.

Fan ve fan
Fan kanunları

Fan Nedir – Fan Seçiminde Kullanılan Gerekli Parametreler

1. Mutlak Basınç

Mutlak basınç iki bileşenden oluşur. Bunlar atmosferik basınç ve etkin (efektif) basınçtır. Fan Nedir

Fan ve fan çeşitleri nedir

Atmosferik basınç (Patm), söz konusu yerin üzerindeki atmosfer kalınlığındaki hava tabakası ağırlığı tarafından oluşturulur (1 Atm=101,325 kPa). Etkin basınç ise, zaten atmosferik basınç etkisinde olan akışkana, bir başka dış kuvvet uygulanarak oluşturulur.

Bir U borulu manometrenin, içinden geçen gaz akışı olan bir kanala bağlanış şekline göre, kanalda hüküm süren üç değişik basınç okunabilir.

Mutlak Basınç

2- Basma Yüksekliği

Bazen basınçların Pa (Pascal) birimi yerine mmSS (milimetre su sütunu) birimi ile verilmesi tercih edilir. Bu durumda, herhangi bir sistemin iki noktası (1 ve 2) arasındaki basınç farkına karşı gelen yüksekliğe basma yüksekliği denir.

Basma Yüksekliği

3. Fan Gücü ve Verimi

Bir fanın teorik gücü aşağıdaki bağıntı ile hesaplanır. Hava kaçakları, mil sürtünmesi kayıpları ve akış sürtünmesi dirençleri nedeniyle bir güç kaybı olur ve fan verimi terimi ortaya çıkar.

 Fan Gücü ve Verimi

4. Debi

Debi, birim zamanda geçen hava miktarıdır.

Debi

Fan Performans Eğrileri

Üretici firmalar fan seçiminde kullanılmak üzere, belirli tip boyut ve mil hızı (d/dk) için, fan basıncı, verimi ve gücünün fan debisi ile değişimini gösteren, fan performans eğrilerini kullanıcılara sağlamaktadırlar.

Fan Nedir – Fan Seçimi

Belirli bir hava dağıtım sisteminde fan seçimi yapılması için;

1. Sistemin tamamen tasarlanmış olması, tüm elemanlarının ve boyutlarının belirlenmiş olması gereklidir.

2. Hava miktarı (debisi) değerleri tespit edilmelidir.

3. Kanal, menfez, panjur, damper, hava yıkayıcısı, filtre, ısıtıcı ve soğutucu serpantin gibi kısımlardaki basınç kayıpları toplanarak statik basınç tayin edilmelidir.

4. Bulunan bu karakteristiklere göre fan seçimi firma katalogundan yapılır.Fan Nedir

 Fan Performans Eğrisi ve Tablosu
Fan Performans Eğrisi ve Tablosu
Fan Seçimi
Örnek Fan Seçimi

Fan Nedir – Fan Kontrolü

Çoğu havalandırma-iklimlendirme sistemlerinde, fanın bastığı hava miktarı, kısa veya uzun süreli olarak değişir. Hava debisindeki bu değişim aşağıdaki yöntemlerden birisi ile sağlanabilir.

1. Fan hızını değiştirerek

2. Fan kanatlarının eğimini değiştirerek (kanal tipi eksenel fanlarda)

3. Fan girişini, ayarlanabilir ve kontrol edilebilir kanatlarla kısarak

4. Fan çıkışını ayarlanabilir damperler ile kısarak Fan Nedir

Fan Nedir – Fan Bakımı

1. Kayışları kontrol edilir.

2. Fan yataklarının yağları kontrol edilir. Eksik ise yağlanır.

3. Fan çarklarındaki toz, kire ve pislikler temizlenir.

Fan alımı ve fanlar hakkında daha detaylı bilgi için bize ulaşın

Mekanik tesisat hakkında daha detaylı bilgi için diğer yazılarımızı inceleyebilirsiniz.

KAYNAKLAR

  1. Adana Meslek Yüksekokulu Yayınları No:1
  2. Çeşitli Isısan Çalışmaları
  3. ASHRAE Handbook, Applications, 1999
  4. ASHRAE Handbook, Systems and Equipment, 1996

Join The Discussion

%d blogcu bunu beğendi: